Een ongezond relatiepatroon kan zich ontwikkelen wanneer je een relatie hebt met een ouder, een partner/ouder, een kind of gewoon een vriendin die verslaafd is. De relatie met deze persoon brengt bepaalde gevoelens of gedrag teweeg bij de co-verslaafde:

• Een gering gevoel van eigenwaarde.
• De behoefte voor een ander onmisbaar te zijn.
• Een sterke drang anderen te willen veranderen en onder controle te houden.
• Een bereidheid tot lijden.

In feite kunnen we alle specifieke kenmerken van relatieverslaafde vrouwen terugvinden bij dochters van alcoholisten en of andere verslaafden. In de literatuur over verslaving is bekend dat de meeste verslaafden alleen kunnen functioneren wanneer zij op één of andere manier ondersteund worden door iemand die 'de troep opruimt die de verslaving aanricht' cq hen 'in staat stelt tot het uitleven van de ziekte'. Dit gebeurt vaak op een onbewust niveau.

Co-verslaafden zijn beschadigd door hun verleden wat tot gevolg heeft dat zij onvoldoende voor zichzelf kunnen zorgen. Er zijn in die zin raakvlakken en grote overeenkomsten met codependentie maar dat is niet hetzelfde. Je kunt dit uitleggen aan de hand van een metafoor: "Codependentie is je hele hand, en verslavingen zijn slechts de vingers aan die hand".

Co-verslaving komt voor bij alle verslavingen. De aandoening wordt meestal zichtbaar gedurende de adolescentie wanneer een individu volwassen relaties gaat aanknopen. Na verloop van jaren tekent zich dan een steeds scherper profiel af wat zich telkens weer in relaties herhaalt en een progressief karakter heeft. Vaak hebben partner/ouders een geschiedenis waarin ze continu in relatie staan met een verslaafde. Er is een groep kenmerken die in de meeste situaties in mindere of meerdere mate herkend wordt door partner/ouders, dan wel door hun omgeving. Deze kenmerken geven handvatten om zelf te kunnen herkennen in hoeverre er sprake is van co-verslaving.

Kenmerken

Geheime verstandhouding
Vaak is er sprake van een soort van geheime verstandhouding; dit kan betekenen dat de partner/ouder bijvoorbeeld geheimen verborgen houdt voor de verslaafde, meedoet aan het vertellen van leugens voor de verslaafde etc. Ook kan het zich vertalen in zelf mee gaan doen op het niveau van de verslaafde door bijvoorbeeld meer te gaan drinken, samen drugs te gaan gebruiken of seksueel veel actiever te worden om de verslaafde tevreden te houden (laatste is specifiek voorbeeld bij seksverslaving)

Dwangmatige obsessie
Bij veel partners/ouders kun je spreken van een dwangmatige obsessie; de partner/ouder is totaal gefixeerd op de verslaafde om zo de eigen gevoelens te vermijden, denkt continu over het gedrag en de motieven van de verslaafde, controleert de kleding, geld, post, e-mail en computer van de verslaafde.

Ontkenning
Veel verslaafden hebben periodes van grote ontkenning; de partner/ouder ontkent de eigen gevoelens en intuïtie en is extreem druk bezig met van alles en nog wat. Veel partners/ouders geloven heilig dat zij uiteindelijk de verslaafde kunnen veranderen. Ook zijn er periodes dat alles rond de verslaving simpelweg wordt ontkend. De partner/ouder ontkent de eigen gevoelens en is extreem druk bezig met van alles en nog wat(deze laatste zin weghalen).

Emotionele Chaos
Er is sprake van een emotionele chaos; partner/ouders zijn vaak in toenemende mate de controle kwijt over hun gevoelens, lijden onder momenten van emotionele crisissen en hebben momenten waarbij ze overweldigd worden door schaamte en angst. Ze voelen zich vaak machteloos omdat er altijd wel een crisis of probleem lijkt te zijn en voelen zich daar alleen in staan.

Manipulatie
Veel partners/ouders hebben last van de neiging tot manipulatie; partners/ouders kunnen mee spelen in de verslavingscyclus door de martelaar, held, redder of slachtofferrol te spelen tegenover de verslaafde. Vaak wordt de verslavingsstof of het verslavingsgedrag ingezet als machtsmiddel, bijvoorbeeld bij seksverslaving gebruiken sommige partners/ouders seks om geschillen mee op te lossen, of bij alcoholisme wordt drank dan gebruikt als lokker. Partners/ouders slagen er niet in om het verslavingsgedrag van de partner/ouder te beheersen en raken daardoor steeds verder stuurloos. Vaak dreigen partner/ouders met opstappen, maar men zet deze dreiging niet om in de praktijk.

Buitensporige verantwoordelijkheid
Partners/ouders neigen naar het nemen van extreem grote verantwoordelijkheid. Veel partners/ouders geven zichzelf de schuld van wat er gebeurt, ze denken vaak dat wanneer zij zelf veranderen dat dan de verslaafde zal stoppen met het uitleven van de ziekte. Vaak voelen partner/ouders zich verantwoordelijk voor het verslavingsgedrag van de partners/ouder. Ze organiseren daarom vaak situaties waarin ze onmisbaar zijn in de hoop dat het dan niet meer gebeurt.

Opgeven van zichzelf
Partners/ouders hebben last van het in toenemende mate opgeven van zichzelf. Partners/ouders geven de eigen levensdoelen, hobby's, interesses en sociale contacten op om bij de verslaafde te blijven en het proces te controleren. Ze handelen vaak tegen de eigen normen ,waarden en overtuigingen in. Partners/ouders proberen zich op allerlei manieren aan te passen door bijvoorbeeld het uiterlijk, de manier waarop je je kleedt, hobby’s of activiteiten aan te passen, om de verslaafde tevreden te kunnen stellen. Na verloop van tijd hebben veel partner/ouders de normen en waarden van de verslaafde tot die van zichzelf gemaakt.

Schuldgevoelens en bestraffing
Vaak is er ook in toenemende mate sprake van een systeem van spelen met schuldgevoelens en het willen bestraffen van de verslaafde. Veel partners/ouders zijn steeds meer geneigd tot eigen rechter spelen en te straffen voor dat wat de verslaafde doet. Partners/ouders worden humeurig en destructief naar anderen toe, ze raken bij momenten overweldigd door agressie en moordgedachten.

Dit laatste is met name bij seksverslaving een niet onbekend probleem wat de situatie heftig kan doen escaleren en juridische consequenties met zich mee kan brengen voor de partner/ouder. Soms gaat de partner/ouder uit pure wanhoop affaires aan, om de verslaafde af te straffen of te laten zien dat zij/hij wel degelijk waardevol is, of om tenminste van één persoon liefde te krijgen.

Verstoorde Intimiteit
Door de spanningen in de relatie tussen verslaafde en partner/ouder is er vaak sprake van een verstoorde intimiteit, van een kapot vertrouwen en daardoor ook van seksuele afstomping. Er wordt niet meer gepraat over gevoelens, partners/ouders vervreemden van elkaar en het seksleven komt langzaam aan stil te liggen.